Espacio social y actitudes hacia la cultura: afinidades entre factores sociodemográficos, ideológicos y el debate legitimismo versus populismo cultural
Palabras clave:
concepciones de la cultura, legitimismo cultural, populismo cultural, factores sociales, ideología, extrema derechaResumen
Los discursos de adhesión o crítica a la esfera cultural han conformado uno de los ejes del debate público, que aborda su concepción civilizatoria frente a las culturas nacionales o la disputa entre elitismo y populismo cultural. Asimismo, desde la aportación de Pierre Bourdieu estas oposiciones se han interpretado como producto de la posición en el espacio social, el volumen de capital y, especialmente, la composición de capitales. Sin embargo, este artículo se propone examinar este fenómeno en España a partir de una encuesta del CIS, analizando la relación entre el espacio social, ideología y las actitudes hacia la cultura. Así, se plantea la necesidad de revisar el esquema bourdiniano y destacar la polarización entre discursos legitimistas y populistas, y la asociación de estos últimos con posiciones de extrema derecha.
Descargas
Citas
Almeida, Dimitri (2017). «Cultural retaliation: The cultural policies of the ‘new’ front national». International Journal of Cultural Policy, 25(1): 1-13.
Arantes, Pedro F. (2021). «Higher education in dark times: From the democratic renewal of brazilian universities to its current wreck». Policy Reviews in Higher Education, 5(2): 131-157.
Ariño Villarroya, Antonio y Llopis-Goig, Ramon (2021). «Elites and culture: Social profiles in the cultivated population». Cultural Sociology, 15(4): 509-538.
Beaumont, Amélie; Challier, Raphaël y Lejeune, Guillaume (2018). «En bas à droite: Travail, visions du monde et prises de position politiques dans le quart en bas à droite de l’espace social». Politix, 122(2): 9-31.
Bennett, Tony; Savage, Mike; Bortolaia, Elizabeth; Alan Warde, Silva; Gayo-Cal, Modesto y Wright, David (2009). Culture, class, distinction. London: Routledge.
Bonet, Lluis y Zamorano, Mariano M. (2020). «Cultural policies in illiberal democracies: A conceptual framework based on the polish and hungarian governing experiences». International Journal of Cultural Policy, 27(5): 559-573. doi: 10.1080/10286632.2020.1806829
Bourdieu, Pierre (1989). La noblesse d’État: grandes écoles et esprit de corps. Paris: Les Éditions de Minuit.
Bourdieu, Pierre (1991). La distinción: Criterios y bases sociales del gusto. Madrid: Taurus.
Bourdieu, Pierre (1997). Espacio social y espacio simbólico. En: Bourdieu, P. (ed.). Raisons pratiques. Sur la théorie de l’action [ed. Cast.: Razones prácticas. Sobre la teoría de la acción ] (pp. 11-26). Barcelona: Anagrama.
Bourdieu, Pierre (2001). Langage et pouvoir symbolique. Paris: Seuil.
Bourdieu, Pierre (2002). Las reglas del arte: Génesis y estructura del campo literario. Barcelona: Anagrama.
Bourdieu, Pierre y Delsaut, Yvette (1975). «Le couturier et sa griffe : Contribution à une théorie de la magie». Actes de la Recherche en Sciences Sociales, 1: 7-36.
Buchmann, Claudia; Dwyer, Rachel E. y Yao, Man (2025). «The deepening gender divide in credentials, 2000–2020: Continuity, change, and implications». RSF: The Russell Sage Foundation Journal of the Social Sciences, 11(1): 154-177.
Cardon, Dominique (2019). Culture numérique. Paris: Les Presses de Sciences Po.
CEO (2024). Baròmetre d’Opinió política. 3a onada 2024. Barcelona: Centre d'Estudis d'Opinió. Generalitat de Catalunya.
Chan, Tak W. y Goldthorpe, John H. (2007). «Social stratification and cultural consumption: The visual arts in england». Poetics, 35(2-3): 168-190. doi: 10.1016/j.poetic.2007.05.002
CIS (2024). Cultura y estilos de vida. Estudio 3476. Madrid: Centro de Investigaciones Sociológicas.
Coser, Lewis A. (1961). Las funciones del conflicto social. México: Fondo de Cultura Económica.
Coulangeon, Philippe y Duval, Julien (2013). Trente ans après La Distinction, de Pierre Bourdieu. Paris: La Découverte.
Coulangeon, Philippe y Duval, Julien (eds.) (2015). The routledge companion to bourdieu’s 'distinction'. London: Routledge.
Cuche, Denys (1999). La noción de cultura en las ciencias sociales. Buenos Aires: Nueva Visión.
Darras, Éric (2020). «Du rassemblement de tuning au rond-point des gilets jaunes: Politisations pratiques dans le monde de l’art automobile populaire». Actes de la Recherche en Sciences Sociales, 235(5): 12-31.
DiMaggio, Paul (1992). Cultural boundaries and structural change: The extension of the high culture model to theatre, opera and the dance, 1900-1940. En: Lamont, Michèle y Fournier, Marcel (eds.). Cultivating differences: Symbolic boundaries and the making of inequality. Chicago: Chicago University Press.
Dubois, Vincent y Méon, Jean-Matthieu (2013). «The Social Conditions of Cultural Domination: Field, Sub-field and Local Spaces of Wind Music in France». Cultural Sociology, 7(2): 127–144. doi: 10.1177/1749975512473748
Elías, Norbert (2010). El proceso de la civilizacion. Investigaciones sociogeneticas y psicogeneticas. México: Fondo de Cultura Económica.
Fabiani, Jean-Louis (2007). Après la culture légitime. Objets, publics, autorités. Paris: L'Harmattan.
Fabiani, Jean-Louis (2016). Pierre Bourdieu. Un structuralisme héroïque. Paris: Seuil.
Fernández Rodríguez, Carlos J. y Heikkilä, Riie (2011). «El debate sobre el omnivorismo cultural. una aproximación a nuevas tendencias en sociología del consumo». Revista Internacional de Sociología, 69(3): 585-606.
Grignon, Claude y Passeron, Jean-Claude (1989). Le savant et le populaire: Misérabilisme et populisme en sociologie et en littérature. Paris: Gallimard / Seuil.
Halle, David (1993). Inside culture: Art and class in the american home. Chicago: University of Chicago Press.
Hannerz, Ulf (1998). Conexiones transnacionales: Cultura, gente, lugares. Universitat de València.
Harding, Tobias (2021). «Culture wars? the (re)politicization of swedish cultural policy». International Journal of Cultural Policy, 31(1): 1-18.
Heinich, Nathalie (1997). L'art contemporain exposé aux rejets :Études de cas. Nimes: Jacqueline Chambon.
Ivaldi, Gilles (2022). «Un " cultural backlash " à la française ?: L' extrême droite et le " retour de bâton " culturel dans l élection présidentielle de 2022». Revue Française de Science Politique, 72(4): 485-514.
Lahire, Bernard (2004). La culture des individus. dissonances culturelles et distinction de soi. Paris: La Découverte.
Mauger, Gérard (2023). «Avec bourdieu. un parcours sociologique». Revue Française de Science Politique, 73(4-5): 336.
Menger, Pierre-Michel (2017). «Art, politització i acció pública». Debats. Revista de Cultura, Poder i Societat, 130(2): 73-98.
Moran, Marie y Littler, Jo (2020). «Cultural populism in new populist times». European Journal of Cultural Studies, 23(6): 857-873.
Norris, Pippa e Inglehart, Ronald (2019). Cultural backlash: Trump, brexit, and authoritarian populism. Cambridge: Cambridge University Press. doi: 10.1017/9781108595841
O’Brien, Dave e Ianni, Lisa (2023). «New forms of distinction: How contemporary cultural elites understand ‘good’ taste». The Sociological Review, 71(1): 201-220.
Perrin, Andrew J.; Tepper, Steven J.; Caren, Neal y Morris, Sally (2014). «Political and cultural dimensions of tea party support, 2009-2012». The Sociological Quarterly, 55(4): 625-652.
Peterson, Richard A. y Kern, Roger M. (1996). «Changing highbrow taste: From snob to omnivore». American Sociological Review, 61(5): 900-907.
Rius-Ulldemolins, Joaquim (2023). «The land of (almost) no central government arts spending? Cultural policy, protestant denominations, and the cultural policy singularity of unites states of america». The Journal of Arts Management, Law, and Society, 53(4): 223-246.
Rius-Ulldemolins, Joaquim; Rubio-Arostegui, Arturo y Rius-Ulldemolins, Anna (2023). «Attitudes towards the funding of cultural policy in spain: An examination of the ideological and political factors». International Journal of Cultural Policy, 29(7): 894-910.
Rius-Ulldemolins, Joaquim; Rubio-Arostegui, Juan A. y Pecourt Gracia, Juan (2024). «Nativist nationalism, cultural homogenisation and bullfighting: VOX’s cultural policy as an instrument for cultural battle (2019-2023)». International Journal of Cultural Policy, 31(1): 1-15.
Rius-Ulldemolins, Joaquim y Verdenelli, Juliana (2025). «"Culture out!" Far right against cultural policy: The case of the Milei government in argentina and the cultural war against state cultural spending». International Journal of Cultural Policy: 1-24.
Roberts, Steven; Jones, Callum; Nicholas, Lucy; Wescott, Stephanie y Maloney, Marcus (2025). «Beyond the clickbait: Analysing the masculinist ideology in Andrew Tate’s online written discourses». Cultural Sociology.
Saferstein, Ezequiel (2024). «De los márgenes al mainstream. Agustín Laje y la "batalla cultural" de las derechas radicalizadas». Letras (Lima), 95(141): 114-139.
Thiesse, Anne-Marie (1999). La création des identités nationales: Europe XVIIIe-XXe siècle. Paris: Seuil.
Thiesse, Anne-Marie (2018). «Comunitats imaginades i literatures». Debats. Revista de Cultura, Poder i Societat, 132(2): 119-124.
Urfalino, Philippe (1996). L’invention de la politique culturelle. Paris: Hachette Littératures.
Vergès, Emmanuel (2017). «Ubérisation de la société ? Replaçons le politique au coeur de nos usages numériques !». Nectart, 4(1): 136–142. Disponible en: https://www.cairn.info/revue-nectart-2017-1-page-136.htm
Warde, Alan y Gayo-Cal, Modesto (2009). «The anatomy of cultural omnivorousness: The case of the united kingdom». Poetics, 37(2): 119-145.
Weingartner, Sebastian y Rössel, Jörg (2019). «Changing dimensions of cultural consumption? the space of lifestyles in switzerland from 1976 to 2013». Poetics, 74: 101345.
Zamorano, Mariano M.; Rius-Ulldemolins, Joaquim y Klein, Ricardo (2014). «¿Hacia un modelo sudamericano de política cultural? singularidades y convergencias en el desarrollo de las políticas culturales de uruguay, paraguay y chile en el siglo XXI». European Review of Latin American and Caribbean Studies, 96: 5-24.
Descargas
Publicado
Cómo citar
Número
Sección
Licencia
Derechos de autor 2024 Revista Española de Investigaciones Sociológicas

Esta obra está bajo una licencia internacional Creative Commons Atribución-CompartirIgual 4.0.
Permite Compartir — copiar y redistribuir el material en cualquier medio o formato, Adaptar — remezclar, transformar y construir a partir del material para cualquier propósito, incluso comercialmente.






